Bazen bir toplumun vicdanını anlamak için büyük olaylara bakmanız gerekmez.
Sokakta susuz kalmış bir köpeğe nasıl yaklaştığına, yaralı bir kediyi görmezden gelip gelmediğine ya da kendini savunamayacak bir canlıya karşı nasıl davrandığına bakmanız yeterlidir.
Son yıllarda sokakta yaşayan kedi ve köpeklerin toplatılması, yetersiz barınak koşullarında yaşam mücadelesine terk edilmesi, açlık, hastalık ve ihmalle ölüme sürüklenmesi ya da doğrudan itlaf tartışmalarının giderek daha sert bir toplumsal dile dönüşmesi, yalnızca hayvan hakları meselesi değildir. Bu durum aynı zamanda çok daha derin bir soruyu önümüze koyuyor:
Biz nasıl bir topluma dönüşüyoruz?
Elbette sokak hayvanlarıyla ilgili şehir güvenliği, sağlık ve düzen gibi gerçek sorunlar vardır ve bu sorunların bilimsel, sürdürülebilir ve insani yöntemlerle çözülmesi gerekir. Ancak çözüm adı altında merhametsizliği normalleştirmek, yaşam hakkını değersizleştirmek ve şiddeti sıradanlaştırmak çok tehlikeli bir eşiğe işaret eder.
Çünkü bir toplum, çözüm üretirken vicdanını kaybetmeye başladığında yalnızca hayvanlar zarar görmez.
İnsan da değişmeye başlar.
Bugün sosyal medyada bir hayvana işkence görüntüsünü izleyip birkaç dakika sonra hayatına devam edebilen insanların sayısının artması tesadüf değildir. Daha da sarsıcı olan ise bazı kişilerin bu görüntüleri savunabilmesi, şiddeti haklı göstermesi ya da yapılan zulmü küçümsemesidir.
Bir hayvana tekme atan, onu aç bırakan, zehirleyen, kulağını kesen, işkence eden ya da öldüren insanların çoğu zaman yeterli cezaları almaması ise toplum açısından çok ciddi bir mesaj verir:
"Bu kadar da önemli değil."
Oysa bu mesaj son derece tehlikelidir.
Çünkü cezasız kalan şiddet, yalnızca faili cesaretlendirmez; toplumun empati eşiğini de düşürür.
Şiddet normalleşmeye başladığında sınırlar yavaş yavaş kayar. Önce hayvana yönelik öfke meşrulaştırılır. Sonra güçsüz olana karşı tahammülsüzlük artar. Ardından farklı olana karşı öfke büyür.
Merhametin kaybı çoğu zaman küçük görülen yerlerden başlar.
Ve çocuklar bütün gün bunları izliyor.
Bir çocuk sokakta bir hayvana taş atan yetişkin gördüğünde ne öğreniyor?
Bir hayvanın acı çekmesinin alay konusu yapıldığını duyduğunda ne hissediyor?
Bir canlının yaşam hakkının bu kadar kolay göz ardı edildiğini gördüğünde dünyayı nasıl anlamlandırıyor?
Çocuklar sadece söylenenleri değil, gördükleri davranışları öğrenir.
Eğer bir çocuk güçsüz olana zarar vermenin normal olduğunu görerek büyürse, empati becerisi zayıflayabilir. Şiddete karşı duyarlılığı azalabilir. Gücü, korumak yerine ezmek olarak algılayabilir.
Psikolojik araştırmalar yıllardır şunu söylüyor: Hayvanlara yönelik şiddet davranışları bazen daha geniş şiddet eğilimlerinin erken işaretlerinden biri olabilir. Çünkü mesele yalnızca hayvan değildir; mesele canlıya duyulan merhametin sınırıdır.
Burada kendimize dürüst bir soru sormamız gerekiyor:
Bir hayvana karşı bu kadar öfke neden birikiyor?
Bazen ekonomik sıkıntılar, toplumsal stres, bireysel öfke ve yaşam memnuniyetsizliği, en savunmasız canlılara yöneltilen bir tahammülsüzlük olarak ortaya çıkabiliyor. İnsan kendi hayatındaki çaresizlikle yüzleşmek yerine daha güçsüz olana yönelerek kontrol hissi yaşamaya çalışabiliyor.
Ama gerçek güç bu değildir.
Gerçek güç, kendinden zayıf olana zarar verebilme imkanın varken bunu yapmamaktır.
Gerçek güç, savunmasız olanı koruyabilmektir.
Sokakta yaşayan hayvanlarla ilgili sorunlar elbette vardır. Ancak çözüm; toplu yok etme politikaları, ihmal, kötü barınak koşulları ya da vicdansız yöntemler olmamalıdır.
Kısırlaştırma politikalarının güçlendirilmesi, yerel yönetimlerin sorumluluk alması, rehabilitasyon merkezlerinin gerçekten denetlenmesi ve toplumun bilinçlendirilmesi çok daha sürdürülebilir çözümler sunabilir.
Ama tüm bunların ötesinde daha büyük bir mesele var:
Biz çocuklara nasıl bir dünya bırakıyoruz?
Merhametin zayıfladığı bir toplumda herkes biraz daha güvensiz yaşar.
Çünkü bugün sesi çıkmayan bir hayvanın acısına kayıtsız kalan vicdan, yarın başka bir acıya da kolayca sessiz kalabilir.
Ve belki de bir toplumun gerçek medeniyet seviyesi, en güçlü insanlarının ne kadar zengin olduğu ile değil; en savunmasız canlılarının ne kadar güvende olduğu ile ölçülür.
