Hayatın belirli dönemlerinde hemen herkes bu soruyu kendine bir şekilde sormuştur: “Acaba gerçekten değerli birimiyim?”
Bazen bir ilişkinin bitişinde, bazen kariyer hayatında yaşanan hayal kırıklıklarında, bazen aile içinde anlaşılmadığımızı hissettiğimiz anlarda ya da toplumun beklentilerine yetişemediğimizde bu soru zihnimizde daha güçlü yankılanır. İnsan, özellikle kırıldığı dönemlerde kendi değerini sorgulamaya daha yatkın hale gelir.
Aslında bu sorunun bu kadar derin olmasının temel nedeni, insanın yalnızca fiziksel ihtiyaçları olan bir varlık olmamasıdır. İnsan aynı zamanda anlaşılmak, kabul görmek, sevilmek, başarılı olmak ve ait hissetmek ister. Bu ihtiyaçlardan biri eksildiğinde kişi çoğu zaman bunu doğrudan kendi değeriyle ilişkilendirir. Oysa burada önemli bir ayrım vardır: Bir insanın yaşadığı başarısızlıklar, reddedilme deneyimleri ya da hayal kırıklıkları onun değerini belirlemez. Bunlar yalnızca yaşam deneyimleridir.
Değersizlik Hissi Nereden Gelir?
Çoğu zaman insanlar gerçekten değersiz oldukları için değil, kendilerini öyle hissettikleri için bu düşünceye kapılırlar. Bunun arkasında çeşitli bireysel ve toplumsal nedenler bulunur.
Sürekli Karşılaştırılmak ve Karşılaştırmak
Modern dünyada bireyler sürekli olarak bir kıyaslama kültürünün içinde yaşıyor. Sosyal medya platformlarında insanların en mutlu anlarını, başarı hikâyelerini ve kusursuz görünen hayatlarını izlemek, bireyin kendi yaşamını yetersiz görmesine neden olabiliyor.
Bir başkasının başarısı karşısında kendi hayatını küçümsemek, kişinin özsaygısını ciddi şekilde zedeleyebilir. Oysa görünen hayat ile gerçek hayat çoğu zaman aynı değildir.
Başarının Değerle Eşit Görülmesi
Günümüzde başarı çoğu zaman insan değerinin ölçütü haline getirilmiş durumda. İyi bir kariyer, yüksek gelir, akademik başarı ya da toplumsal statü, bireyin değerini belirleyen unsurlar gibi sunuluyor.
İşini kaybeden biri kendini başarısız hissedebilir. Sınavı kazanamayan bir öğrenci kendisini yetersiz görebilir. Ancak başarısızlık, insanın kimliğini tanımlayan kalıcı bir etiket değildir.
Başarısız olmak bazen yalnızca yeni bir öğrenme sürecinin başlangıcıdır.
Sevilmeme ve Dışlanma Korkusu
İnsan sosyal bir varlıktır. Ait hissetmek, kabul görmek ve sevilmek temel psikolojik ihtiyaçlardan biridir. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan ihmal, eleştiri ya da sevgisizlik, bireyin ileriki yaşamında kendisini değersiz hissetmesine neden olabilir.
Yetişkinlikte yaşanan toksik ilişkiler de bu algıyı güçlendirebilir. İnsan bazen yanlış insanların yanında kendini eksik hisseder.
İnsan Gerçekten Ne Zaman Değersizleşir?
Bu soruya daha objektif bir yerden bakıldığında şunu söylemek gerekir: İnsan doğuştan gelen temel değerini kolay kolay kaybetmez. Ancak kişinin kendi ahlaki pusulasından uzaklaşması bazı durumlarda karakter değerini zayıflatabilir.
Örneğin;
Sürekli başkalarına zarar vermek
Empati yeteneğini kaybetmek
Sorumluluklardan kaçmak
Dürüstlükten uzaklaşmak
Sadece çıkar odaklı yaşamak
Bu davranışlar bireyin toplum içindeki güvenilirliğini ve saygınlığını azaltabilir. Çünkü değer yalnızca bireyin kendisini nasıl gördüğüyle değil, başkalarına nasıl davrandığıyla da ilişkilidir.
Ancak burada bile önemli bir gerçek vardır: İnsan hata yapabilir ve değişebilir.
Asıl Tehlike: Kendi Değerini Unutmak
Belki de insanı en çok yıpratan şey, başkalarının ona biçtiği değeri mutlak gerçek kabul etmektir. Sürekli onay aramak, herkesi memnun etmeye çalışmak ve kendi sınırlarını yok saymak zamanla bireyin öz benliğini aşındırır.
Kendi ihtiyaçlarını sürekli erteleyen, hayır diyemeyen ve yalnız kalmaktan korktuğu için sağlıksız ilişkilerde kalan insanlar zamanla kendilerini daha değersiz hissedebilirler.
Bu noktada insanın kendine şu soruyu sorması gerekir:
"Ben gerçekten değersiz miyim, yoksa sadece yorulmuş, kırılmış ve kendimi unutmuş olabilir miyim?"
Bu soru çoğu zaman birçok gerçeği ortaya çıkarır.
Sonuç olarak
İnsan çoğu zaman düşündüğü kadar kolay değersizleşmez. Hayatın getirdiği kayıplar, başarısızlıklar ve reddedilmeler insanın değerini azaltmaz. Bunlar yalnızca yaşamın doğal parçalarıdır.
Gerçek değer; kişinin vicdanında, karakterinde, insanlara yaklaşımında ve kendine gösterdiği saygıda saklıdır.
Ve belki de en önemli gerçek şudur:
İnsanın değeri, hayatın ona ne verdiğiyle değil; tüm kayıplarına rağmen içinde neyi koruyabildiğidir.
